Jak Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny odpowiada za wypadki spowodowane przez nieustalonego sprawcę?

W mojej praktyce adwokackiej w Jarocinie często spotykam się z trudnymi sytuacjami, gdy klienci zostali poszkodowani w wypadkach drogowych, ale sprawca zbiegł z miejsca zdarzenia i nigdy nie został ustalony. Czy w takiej sytuacji poszkodowani pozostają bez możliwości dochodzenia odszkodowania? Na szczęście nie – i tu wkracza Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny. Przyjrzyjmy się tej kwestii na podstawie ciekawego wyroku Sądu Rejonowego w Jarocinie.

Tragiczny wypadek i nieustalony sprawca

Podstawą naszych rozważań będzie wyrok częściowy Sądu Rejonowego w Jarocinie z dnia 3 lutego 2016 r., sygn. akt I C 224/15, który dotyczy sprawy tragicznego wypadku ze skutkiem śmiertelnym:

„W dniu 10 czerwca 1999r. na drodze J. – S. doszło do wypadku drogowego ze skutkiem śmiertelnym. Pojazd kierowany przez nieustaloną osobę jadąc ze znaczną prędkością z S. w Kierunku J. potrącił śmiertelnie stojącego lub leżącego pieszego W. K., po czym zbiegł z miejsca zdarzenia.„

Z uzasadnienia wyroku wynika, że mimo podjętych działań, sprawca nigdy nie został ustalony:

„W celu ustalenia sprawcy przeprowadzono szereg czynności procesowych i poza procesowych w postaci rozmów i ustaleń, które nie doprowadziły do ustalenia sprawcy śmiertelnego potrącenia. Wobec powyższego prowadzący dochodzenie w sprawie (…) (…) umorzył postępowanie.„

Jest to, niestety, dość typowa sytuacja, z którą spotykam się w mojej kancelarii w Jarocinie. Co w takim przypadku mogą zrobić bliscy zmarłego, którzy doznali krzywdy w wyniku jego śmierci?

Podstawa prawna odpowiedzialności UFG

Sąd Rejonowy w Jarocinie szczegółowo wyjaśnił podstawę prawną odpowiedzialności Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego w analizowanej sprawie:

„Z uwagi na fakt, iż wypadek miał miejsce w czasie obowiązywania ustawy z dnia z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (t.j. Dz.U. z 1996, Nr 11, poz. 62 ze zm.), pozwany Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny ponosi odpowiedzialność za śmierć W. K. na podstawie art. 51 ust. 2 pkt 1a tejże ustawy. W myśl powołanego przepisu, do zadań Funduszu należało m.in. wypłacanie odszkodowań i świadczeń z tytułu ubezpieczenia obowiązkowego, o którym mowa w art. 4 pkt 1 i 3, w granicach określonych na podstawie przepisu art. 5 za szkodę na osobie, gdy szkoda wyrządzona została w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu lub kierującego pojazdem mechanicznym, a nie ustalono ich tożsamości i nie zidentyfikowano pojazdu.„

Obecnie odpowiedzialność UFG reguluje ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, ale zasada pozostaje ta sama – gdy sprawca wypadku jest nieznany, to właśnie UFG wypłaca odszkodowanie i inne świadczenia poszkodowanym.

Zakres odpowiedzialności UFG

Ważną kwestią jest zakres odpowiedzialności UFG. Czy obejmuje on również zadośćuczynienie za krzywdę? W analizowanej sprawie sąd stwierdził jednoznacznie:

„W odniesieniu natomiast do odpowiedzialności posiadacza pojazdu, kwestie te regulowały prze­pisy rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 grudnia 1992 r. w sprawie ogólnych warunków obowiązkowego ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tych pojazdów (Dz.U. Nr 96, poz. 475 ze zm.). Zgodnie z § 10 ust. 1 rozporządzenia, z ubezpieczenia OC przysługuje odszkodowanie, jeżeli posiadacz lub kierujący pojazdem są zobowiązani – na podstawie prawa – do odszkodowania za wyrządzoną w związku z ruchem tego pojazdu szkodę, której następstwem jest śmierć, uszkodzenie ciała, rozstrój zdrowia bądź też utrata, zniszczenie lub uszkodzenie mienia. Powołany przepis nie wyłączał z zakresu ochrony ubezpieczeniowej zadośćuczynienia za krzywdę osoby, wobec której ubezpieczony ponosił odpowiedzialność na podstawie art. 448 k.c.„

Jest to bardzo istotne stwierdzenie, które pokazuje, że zakres odpowiedzialności UFG jest szeroki i obejmuje nie tylko odszkodowanie za szkodę majątkową, ale także zadośćuczynienie za krzywdę.

Termin na zgłoszenie roszczeń do UFG

W praktyce często spotykam się z pytaniem: ile mamy czasu na zgłoszenie roszczeń do UFG? Odpowiedź znajdziemy w przepisach o przedawnieniu. W analizowanej sprawie, mimo że od wypadku minęło 16 lat, sąd nie uznał zarzutu przedawnienia podnoszonego przez UFG:

„Poczynione ustalenia takie jak potrącenie pieszego przez poruszający się ze znaczną prędkością pojazd, w powiązaniu z faktem ucieczki sprawcy z miejsca zdarzenia, pozwalają na przyjęcie stanowiska, iż do wypadku doszło wskutek przestępstwa popełnionego przez kierowcę, którego tożsamości nie ustalono.„

A w konsekwencji:

„Roszczenie pokrzywdzonego o naprawienie szkody wynikłej ze zbrodni lub występku, wyrządzonej w okolicznościach uzasadniających odpowiedzialność cywilną posiadacza pojazdu mechanicznego lub kierującego pojazdem mechanicznym, których tożsamości nie ustalono, przedawnia się na podstawie art. 442¹ § 2 k.c.„

A więc termin przedawnienia w przypadku szkody wynikającej z przestępstwa wynosi aż 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa.

Kiedy UFG powinien wypłacić świadczenie?

Kolejną praktyczną kwestią jest termin, w jakim UFG powinien wypłacić świadczenie po zgłoszeniu roszczenia. Sąd wyjaśnił to następująco:

„Stosownie bowiem do treści art. 109 ust. 1 art. 98 ust 1 ustawy z dnia 22 maja 2003r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych (t.j. Dz. U. z 2003r., poz. 392 ze zm.), Fundusz jest obowiązany zaspokoić roszczenie, o którym mowa w art. 98 ust. 1 i 1a, w terminie 30 dni, licząc od dnia otrzymania akt szkody od zakładu ubezpieczeń lub syndyka upadłości, a zgodnie z ust. 2, w przypadku gdy wyjaśnienie okoliczności niezbędnych do ustalenia odpowiedzialności Funduszu albo wysokości świadczenia w terminie, o którym mowa w ust. 1, było niemożliwe, świadczenie powinno być spełnione w terminie 14 dni od dnia wyjaśnienia tych okoliczności, z tym że bezsporna część świadczenia powinna być spełniona przez Fundusz w terminie określonym w ust. 1.„

Jest to ważna informacja dla poszkodowanych, którzy często zastanawiają się, jak długo będą czekać na wypłatę świadczenia.

Od kiedy należą się odsetki?

W przypadku opóźnienia w wypłacie świadczenia przez UFG, poszkodowanemu przysługują odsetki. Kiedy zaczynają one biec? Sąd rozstrzygnął tę kwestię następująco:

„W tej sytuacji, zgodnie z żądaniem pozwu, odsetki za opóźnienie na podstawie art. 481 § 1 k.c. należą się od dnia następnego po każdej z w/w dat.„

Chodzi tu o daty, w których UFG odmówił wypłaty świadczenia poszkodowanym (20 maja 2013 r. dla jednej z sióstr i 2 stycznia 2015 r. dla drugiej). To ważna informacja, gdyż UFG często argumentuje, że odsetki należą się dopiero od dnia wydania wyroku, co nie jest prawdą.

Praktyczne wskazówki dla poszkodowanych

Na podstawie wyroku Sądu Rejonowego w Jarocinie oraz mojego doświadczenia jako adwokat, mogę sformułować kilka praktycznych wskazówek dla osób, które zostały poszkodowane w wypadku spowodowanym przez nieustalonego sprawcę:

1. Zgłoś sprawę na policję – to podstawowy krok, który pozwala udokumentować zdarzenie i podjąć próbę ustalenia sprawcy.

2. Zachowaj całą dokumentację medyczną – będzie ona niezbędna do wykazania szkody na osobie.

3. Zbieraj dowody na okoliczność zdarzenia – zeznania świadków, zdjęcia z miejsca wypadku itp.

4. Nie zwlekaj z dochodzeniem roszczeń od UFG – mimo długich terminów przedawnienia, zawsze lepiej działać jak najszybciej.

5. Rozważ skorzystanie z pomocy profesjonalnego pełnomocnika – sprawy przeciwko UFG są często skomplikowane i wymagają specjalistycznej wiedzy.

W mojej kancelarii w Jarocinie zawsze tłumaczę klientom, że UFG nie jest instytucją charytatywną, ale podmiotem, który ma obowiązek wypłacić świadczenie, gdy zostały spełnione określone prawem warunki. Niestety, jak każdy ubezpieczyciel, UFG często stara się zminimalizować wysokość wypłacanych świadczeń, dlatego warto być przygotowanym na ewentualny spór.

Jaka wysokość zadośćuczynienia?

W analizowanej sprawie sąd przyznał dwóm siostrom zmarłego po 15 000 zł zadośćuczynienia (przy żądaniu 30 000 zł):

„Biorąc pod uwagę wszelkie wyżej podniesione okoliczności Sąd uznał, że z uwagi na stopień krzywdy u powódek, odpowiednim w rozumieniu art. 448 k.c. zadośćuczynieniem będzie kwota po 15 000 zł.„

Należy jednak pamiętać, że wysokość zadośćuczynienia jest zawsze ustalana indywidualnie, w zależności od okoliczności konkretnej sprawy. Swoją drogą, kwoty zadośćuczynienia przyznawane przez sądy systematycznie rosną, więc wyrok z 2016 roku nie musi być miarodajny dla spraw rozpatrywanych obecnie.

Podsumowanie

Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny pełni ważną rolę w systemie ubezpieczeń komunikacyjnych, zapewniając ochronę osobom poszkodowanym przez nieustalonych sprawców wypadków. Jak pokazuje wyrok Sądu Rejonowego w Jarocinie (sygn. akt I C 224/15), odpowiedzialność UFG obejmuje również zadośćuczynienie za krzywdę doznaną przez osoby bliskie zmarłego, a termin przedawnienia roszczeń w przypadku przestępstwa wynosi aż 20 lat.

W przypadku odmowy wypłaty świadczenia przez UFG, poszkodowani nie powinni się poddawać – warto dochodzić swoich praw na drodze sądowej, gdzie, jak pokazuje analizowany wyrok, szanse na uzyskanie korzystnego rozstrzygnięcia są realne.

Disclaimer: Niniejszy artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Wykonujac od wielu lat zawod adwokata w Jarocinie wiem, ze kazda sprawa jest indywidualna, dlatego w celu uzyskania szczegolowych informacji zapraszam do kontaktu z moja kancelaria.

Zapraszam do Kancelarii Adwokackiej Anna Konrady: Adwokat Anna Konrady Aleja Niepodleglosci 6, 63-200 Jarocin tel. +48 575 641 021